Binaen mi, İstinaden mi? Dildeki İnce Farklar
Konya’da yaşarken, her gün sokakta, kafelerde ya da işyerinde sürekli duyduğum bir şey var: “Binaen” mi, “istinaden” mi? Dilimizdeki bu iki kelimenin birbirine ne kadar yakın olduğunu düşündükçe, bazen kafamda büyük bir tartışma başlıyor. “Binaen” mi, “istinaden” mi kullanılmalı? Bu yazıda, dilsel ve günlük yaşamda bu iki kelimenin kullanımı arasındaki farkları analiz edeceğim. Kendi içimdeki mühendis ile insan tarafımın da bu konuya nasıl yaklaştıklarını paylaşacağım.
Binaen mi, İstinaden mi? Dilbilimsel Bir Yaklaşım
İçimdeki mühendis ilk olarak şunu söylüyor: “Evet, dil de bir sistemdir. Her kelimenin bir anlamı, bir yeri olmalı ve buna uygun şekilde kullanılmalıdır.” Binaen ve istinaden arasındaki farkı dilbilimsel açıdan incelediğimizde, bu iki kelimenin kullanım amaçları ve kökenleri hakkında belirgin farklılıklar olduğunu görmemiz mümkün. “Binaen,” Arapça kökenli bir kelime olup, bir şeyin temel alınarak yapılan bir hareketi, durumu ifade eder. Yani bir şeyin sonucuna, bir duruma dayanarak hareket edilmesi anlamına gelir. Örneğin, “Binaen açıklama yapıyorum” dediğinizde, burada yapılan açıklamanın, bir olayın sonucunda yapıldığını belirtiyorsunuz.
Öte yandan “istinaden,” da Arapça kökenli bir kelimedir ancak anlamı daha çok “göre” ya da “dayanarak” anlamında kullanılır. Yani, “istinaden” kullanıldığında bir şeyin dayanağından, kökeninden bahsediliyor. Örneğin, “İstinaden bu raporu sunuyorum” dediğinizde, belirli bir kaynağa ya da referansa dayalı bir hareketten bahsediyorsunuz. Anlam açısından aslında benzer gibi görünen bu iki kelimenin, kullanıldığı cümlenin bağlamına göre ince farklar barındırdığını söyleyebiliriz. Dilsel olarak, “istinaden” daha geniş bir anlam yelpazesine sahiptir ve çoğunlukla resmi, hukuki dilde tercih edilir.
Günlük Hayatta Binaen ve İstinaden Kullanımı
İçimdeki mühendis, durumu matematiksel bir şekilde çözümlemeye çalıştığında, her şeyin belirli kurallar ve mantıkla işlemesi gerektiğini söylüyor. Ama içimdeki insan tarafım, “Peki, ya günlük hayat? Biz bunları gerçekten nasıl kullanıyoruz?” diye soruyor. Günlük dilde, “binaen” ve “istinaden” kullanımı aslında birbirine çok yakın bir şekilde duyulabiliyor. Çoğu zaman insanlar bu iki kelimeyi birbiri yerine kullanabiliyorlar.
Konya’daki sokakta, bir kafede otururken iki kişinin arasında geçen bir diyalog dikkatimi çekmişti: “Binaen yapılan tüm açıklamalar çok mantıklı,” dedi biri. Hemen sonra, “İstinaden de aynı şeyi söylemek mümkündür,” dedi diğeri. İkisi de doğruyu söylüyordu aslında, ama bu iki kelimenin arasındaki farkı çoğu insan net bir şekilde anlamıyor. Buradaki kafa karışıklığı, kelimelerin anlamlarının çok benzer olmasından kaynaklanıyor olabilir. Ama bu, dilin zenginliğinden kaynaklanıyor. Dil, insanların günlük hayatlarında birbirlerine hitap ederken ya da bir şeyler anlatırken kullandıkları bir araçtır ve bazen kuralların esnetilmesi de dilin canlı yapısının bir parçasıdır.
Bir Mühendis Gibi Düşünmek: Dilin Kurallarını Aşmak
İçimdeki mühendis şimdi derin bir nefes alarak, kelimelerin doğru kullanımıyla ilgili kurallara odaklanıyor. “Binaen” ve “istinaden” arasındaki farkları anlamak çok önemli. “Binaen” kelimesi genellikle belirli bir olayın sonucu olarak yapılan hareketleri anlatır. Bu daha çok bir referans, bir dayanak noktasıyla yapılan açıklamalar için kullanılır. “İstinaden” ise daha geniş bir anlam taşır ve genellikle resmi yazışmalarda, belgelerde, raporlarda ve hukuki dilde daha yaygın bir şekilde tercih edilir. Örneğin, bir iş yazışmasında “İstinaden bu yazıyı gönderiyorum” dediğinizde, çok net bir şekilde bir kaynağa ya da referansa dayandığınızı belirtiyorsunuz.
Bu bakış açısıyla, dilin doğruluğu ve kurallara uygunluğu elbette önemli. Ancak içimdeki insan tarafım bu kadar katı olamıyor. Bir kelimenin yanlış kullanılması, insanların anlamak ve anlaşılmak istedikleri şekilde iletişim kurmalarını engellememeli. Çünkü dil, toplumun ihtiyaçlarına göre şekillenir ve bazen günlük yaşamda kurallar gevşeyebilir. Herkesin doğruyu söylemesi gerekmiyor; bazen önemli olan, karşıdakiyle anlaşabilmek, bir dilde buluşabilmektir.
Sonuç: Binaen mi, İstinaden mi?
Sonuç olarak, “binaen” ve “istinaden” arasında dilbilimsel olarak belirgin farklar olsa da, günlük yaşamda çoğu kişi bu kelimeleri birbirinin yerine kullanabiliyor. “Binaen” daha çok belirli bir olayın sonucu olarak yapılan eylemlerle ilişkilidirken, “istinaden” daha geniş bir referans ya da dayanak noktası oluşturur. İçimdeki mühendis, dilin kesin kurallarına sadık kalmamız gerektiğini söylese de, içimdeki insan tarafım, bazen dilin esnekliğinin, insanlara daha yakın ve anlaşılır hale gelmesini sağladığını düşünüyor. Sonuçta, her iki kelime de doğru bir şekilde kullanılabilir; önemli olan, hangi bağlamda kullanıldıkları ve iletişimde ne kadar etkili olduklarıdır.